Vermoeidheid komt veel voor bij mensen met een chronische aandoening. Tussen de 25 en 78% van de patiënten meldt vermoeidheid als bijkomende klacht. Deze vermoeidheid kan de deelname aan dagelijkse activiteiten dermate belemmeren dat de kwaliteit van leven sterk wordt aangetast. Fysiotherapeuten behandelen veel patiënten met een chronische aandoening en zetten doorgaans bewegingsactiviteiten in als interventie. Daarnaast sporen zij mensen met chronische aandoeningen vaak aan om ook in algemene zin hun fysieke activiteiten in het dagelijks leven te vergroten, bijvoorbeeld door deel te nemen aan aangepaste sportieve activiteiten. Helaas is, naast gebrek aan tijd en motivatie, vermoeidheid een veelgenoemde barrière om deel te nemen aan deze fysieke activiteiten. Dat maakt vermoeidheid bij chronische aandoeningen een fysiotherapeutisch relevant onderwerp.
De auteurs (Abonie e.a., 2026) van het artikel dat we hier bespreken, opperen dat Pilates in het kader van vermoeidheid mogelijk een interessante aanbiedingsvorm is. Pilates is een body-mindmethode die zich richt op stabiliteit, kracht en lenigheid, met nadruk op motorische controle, houding en ademhaling. De intensiteit is in het algemeen laag tot gematigd, en veel van de oefeningen worden liggend op de vloer uitgevoerd. Een groot percentage (80–92%) van de deelnemers aan Pilates houdt deze trainingsvorm gedurende langere tijd vol; in die zin is er weinig uitval. Daarnaast is Pilates zeer flexibel in het aanpassen aan de status van de patiënt, omdat het enorm veel variaties kent — niet alleen tussen verschillende oefeningen, maar ook binnen één oefening.
Natuurlijk staat Pilates vooral bekend om doelen als stabilisatie, spierkracht, houding en in beperkte mate cardiovasculaire conditionering. Belangrijk is dat Pilates ook veelvuldig onderzocht is binnen de context van chronische aandoeningen, waaronder niet alleen musculoskeletale aandoeningen, maar ook diverse andere chronische condities, zoals cardiorespiratoire aandoeningen, cardiovasculaire aandoeningen, kanker, diabetes, MS, COPD en CVA.
Dat maakt Pilates tot een geschikte methode binnen de fysiotherapie. Daarnaast wordt Pilates in het algemene veld gewaardeerd als populaire en veelgekozen trainingsvorm.
Wat betreft Pilates en het effect op vermoeidheid is eerder onderzoek gedaan, maar de uitkomsten zijn niet geheel eenduidig. Dat is de reden dat de auteurs van het hier besproken artikel hier een literatuuronderzoek naar hebben uitgevoerd.
Methode
In het kort is het onderzoek opgezet conform de Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses (PRISMA). Er werd gezocht naar onderzoek gerelateerd aan Pilates en vermoeidheid bij deelnemers ouder dan 18 jaar. Alleen RCT’s werden geïncludeerd. Het moesten deelnemers met een chronische aandoening zijn. Eén poot in het design moest specifiek op Pilates gericht zijn, en een andere poot op een controleconditie (wachtlijst, relaxatie, gebruikelijke zorg, andere oefenvorm, etc.).
Resultaten
De brede startsearch leverde 1491 artikelen op, waarna 47 studies fulltext werden gescreend. Uiteindelijk bleven er 18 artikelen over voor deze systematische literatuurreview. Deze 18 studies omvatten 812 volwassenen met een chronische aandoening die vermoeidheid rapporteerden. De aandoeningen betroffen multiple sclerose, kanker, Parkinson, diabetes en reumatoïde artritis. De aanbiedingsvormen waren: onder begeleiding, thuis of via telehealth. De sessieduur lag tussen de 30 en 90 minuten, één tot drie keer per week. De totale interventieduur varieerde tussen de 6 en 16 weken.
Vermoeidheid: 14 van de 18 studies tonen een significant positief effect van Pilates op het verminderen van vermoeidheid. Ten opzichte van de controlegroep werd echter geen significant verschil gevonden. Een kortere sessiereeks van 6–8 weken had een significant effect op vermoeidheid, terwijl een langere reeks van 12–16 weken dit niet had. Het type aandoening had geen effect op de analyse.
Kwaliteit van leven: 10 van de 18 studies onderzochten kwaliteit van leven en toonden een positief effect aan. Ook hier werd geen significant verschil gevonden ten opzichte van de controlegroep.
Fysiek functioneren: 7 van de 18 onderzoeken bestudeerden fysiek functioneren en toonden consistent een positief effect van Pilates aan.
Opmerking samenvatter
Over het geheel genomen laat deze literatuurstudie zien dat Pilates vermoeidheid kan verminderen bij patiënten met een chronische aandoening. Bovendien verbetert het de kwaliteit van leven en het fysieke functioneren. Belangrijk daarbij is dat deze uitkomsten gelden voor een breed scala aan verschillende chronische aandoeningen, wat de inzetbaarheid van Pilates bij vermoeidheid ondersteunt. Het effect ten opzichte van een controlegroep werd echter niet statistisch significant bevonden. De auteurs schrijven dit toe aan de grote heterogeniteit tussen de onderzoeken en het gebruik van verschillende typen vragenlijsten. Daaraan kan worden toegevoegd dat dit een veelvoorkomende uitkomst is, met name wanneer verschillende oefenvormen met elkaar worden vergeleken.
Zoals in de inleiding beschreven, is Pilates een oefenvorm die goed toepasbaar is bij chronische aandoeningen en zich goed laat afstemmen en doseren op de patiënt. Ook de liggende positie kan een voordeel zijn voor bepaalde laag belastbare chronische patiënten. Bovendien lijkt het een goede keuze, omdat de oefentrouw bij Pilates hoog is. Daarnaast ervaren veel mensen Pilates als een aantrekkelijke en populaire oefenvorm. In die zin kan Pilates aansluiten bij de wensen en verwachtingen van (een subgroep van) chronische patiënten.
