De laatste jaren staan sekseverschillen tussen mannen en vrouwen wat betreft ziekte en gezondheid sterk in de belangstelling. Vooral aandacht voor gezondheidsverschillen bij vrouwen is lange tijd een onderbelicht en achtergesteld thema geweest. Dit geldt ook voor chronische pijn. De auteurs (Biring et al., 2026) van het artikel dat we hier bespreken, willen de geleefde ervaring van vrouwen met chronische pijn weergeven, zodat de hulpverlening en de gezondheidszorg beter op hun noden afgestemd kunnen worden.
De auteurs deden een uitgebreid literatuuronderzoek waarbij zij zich volledig richtten op kwalitatieve studies, dat wil zeggen studies waarin vrouwen met chronische pijn geïnterviewd werden. Vervolgens werden deze interviews thematisch geanalyseerd. Bij het doorzoeken van de literatuurdatabases vonden de auteurs uiteindelijk 70 studies, die intensief geanalyseerd werden en uiteindelijk konden worden samengebracht in vier thema’s. De vier thema’s zijn:
- Pijn en meerdere verantwoordelijkheden.
- Talloze verliezen (en psychologische effecten).
- Gebrek aan begrip: delegitimering en autonomie-ondermijnende ontmoetingen.
- Zelfsteun en in je eigen sterkte staan.
Resultaten
De resultaten van de vele onderzoeken, interviews en voorbeelduitspraken tonen op indrukwekkende wijze wat vrouwen met chronische pijn te dragen hebben en welke oplossingen zij daarin zoeken.
1. Pijn en meerdere verantwoordelijkheden
De vrouwen geven aan dat hun leven zich vaak volledig rond de chronische pijn afspeelt en tegelijkertijd rond de verantwoordelijkheden die zij nog hebben, bijvoorbeeld ten aanzien van huishouding of opvoeding. De pijn en deze verantwoordelijkheden zorgen ervoor dat zij weinig toekomen aan plezierige bezigheden. Vooral de combinatie van pijn en ouderschap wordt als een zware dubbele belasting ervaren. Veelal blijven vrouwen, ook al hebben zij chronische pijn, verantwoordelijk voor het huishouden. Door deze lasten zijn zij gedwongen bij de dag te leven en hebben zij geen zicht op de toekomst. Dat zorgt ervoor dat zij zich gevangen voelen in de chronische pijn en beperkt worden in onafhankelijkheid en zelfidentiteit.
2. Talloze verliezen (en psychologische effecten)
De verliezen die vrouwen ervaren zijn talrijk: verliezen in fysiek functioneren, autonomie, slaap, zelfvertrouwen, werk, zelfbewustzijn, zelfwaarde, identiteit, toekomstige aspiraties, dromen, doelen, hun oude leven, werkmogelijkheden, hoop en persoonlijke relaties. Deze verliezen kunnen voor sommigen uitermate stresserend zijn en het gevoel geven zichzelf kwijt te raken. Chronische pijn heeft een aanzienlijke impact op het zelfconcept en sociale rollen. Het verlies gaat gepaard met negatieve gevoelens, overtuigingen en pijnlijke emoties: rouw rond pijn en verlies, eenzaamheid, zorgen, angst en verdriet. Deze verliezen tasten elk aspect van hun leven en welzijn aan.
3. Gebrek aan begrip: delegitimering en autonomie-ondermijnende ervaringen
De vrouwen vertellen dat anderen hun toestand, behoeften en uitdagingen rond pijn niet begrijpen. Dat komt volgens hen vooral doordat de pijn niet zichtbaar is. De ervaringen met gezondheidswerkers rondom hun chronische pijn zijn vaak erg negatief. Zij hebben het gevoel — en hebben dit ook daadwerkelijk meegemaakt — dat zij afgewezen, genegeerd en niet geloofd werden. Er werden letterlijk dingen gezegd als: het zit tussen de oren of fibromyalgie bestaat niet. Zij werden vaak niet als volwaardig behandeld. Deze negatieve ervaringen zorgen ervoor dat veel vrouwen stoppen met het zoeken naar hulp. Zij hebben ervaren dat er bij hulpverleners vaak een groot gebrek aan kennis is rond het wel en wee van chronische pijn. Veel vrouwen hebben de hoop op een diagnose of effectieve behandeling opgegeven.
4. Zelfsteun en in je eigen sterkte staan
Anderzijds geven vrouwen aan vaak te blijven werken aan zelfsteun en zelf-empowerment. Zij zoeken actief naar kennis over hun aandoening en zijn vaak beter geïnformeerd dan de hulpverlener. Hoewel zij vaak het gevoel hebben er alleen voor te staan met hun chronische pijn, zeggen zij ook: dit is mijn gevecht en ik wil anderen niet tot last zijn. Sommigen zoeken toevlucht in religie of ‘hogere krachten’. Via het aangaan van nieuwe hobby’s en het doen van vrijwilligerswerk geven zij opnieuw zin aan hun leven. Veel vrouwen zoeken ook steun in steungroepen, waarbij zij vaak gezamenlijke activiteiten ondernemen die afleiding bieden. Het komt eveneens voor dat vrouwen troost of verlichting zoeken in alcohol.
Opmerking samenvatter
Het artikel geeft vrouwen met chronische pijn een stem, daar waar zij vaak niet of onvoldoende gezien en gehoord worden. De last die zij te dragen hebben en de inperkingen die zij op alle gebieden ervaren, zijn ernstig te noemen. Een fysiotherapeut die oog heeft voor dit verborgen lijden, de patiënte hierin steunt, de pijnervaring valideert en een betrokken luisterend oor biedt, kan voor de patiënte van grote betekenis zijn. Daarnaast geven de auteurs van het artikel nog een groot aantal meer praktische tips, die we hieronder puntsgewijs toevoegen.
Het verbaast me dat het artikel geen positieve ervaringen beschrijft met hulpverleners, terwijl binnen de fysiotherapie, waar veel met chronische problematiek gewerkt wordt, toch vaak een hoge patiëntentevredenheid wordt gemeld.
Tips
1. Pijn en meerdere verantwoordelijkheden
- Bevorderen van een eerlijkere verdeling van huishoudelijke taken binnen gezinnen.
- Voorlichting aan partners en familie over de impact van chronische pijn, zodat verwachtingen realistischer worden.
- Inzetten van praktische ondersteuning, zoals respijtzorg, huishoudelijke hulp en gesubsidieerde diensten (schoonmaak, boodschappenbezorging, kant-en-klaarmaaltijden).
- Gebruik van tijdsbesparende strategieën, zoals batch cooking, vereenvoudigde maaltijdplanning en community kitchens.
- Actieve rol van zorgverleners door rolbelasting expliciet bespreekbaar te maken, vrouwen te verbinden met community-resources en steunende familie/vrienden te betrekken bij het behandelplan.
- Stimuleren van flexibele werkvormen (bijv. thuiswerken of aangepaste uren) via werkgevers en beleid.
- Directe verwijzing naar lotgenotengroepen (online of fysiek), patiëntgestuurd of professioneel begeleid.
- Versterken van sociale steun, omdat dit stress dempt en functionele uitkomsten verbetert (stress-buffering).
- Toepassen van afleidingstechnieken (plezierige activiteiten) om de dominante aandacht voor pijn te verminderen, vanuit cognitief-gedragsmatige principes.
2. Talloze verliezen (en psychologische effecten)
- Systematische aandacht voor rouwprocessen rond lichamelijke mogelijkheden, werk, relaties en zelfbeeld.
- Inzetten van psychosociale interventies gericht op stemming, identiteit en zingeving.
- Actief bevorderen van betekenisvolle activiteiten, heroriëntatie op nieuwe levensdoelen, zelfcompassie en acceptatie.
- Tijdig herkennen en behandelen van depressieve klachten, gevoelens van hopeloosheid en sociale terugtrekking.
- Integreren van psychologische begeleiding als standaardonderdeel van pijnzorg (niet pas als ‘laatste stap’).
3. Gebrek aan begrip: delegitimering en autonomie-ondermijnende ontmoetingen
- Zorgverleners moeten actief werken aan validatie van pijnervaringen (serieus nemen, erkennen).
- Vermijden van minimalisering of psychologisering zonder context.
- Investeren in compassievolle communicatie en gedeelde besluitvorming.
- Expliciet ruimte maken voor het verhaal van de patiënt (niet alleen symptomen).
- Vergroten van bewustzijn rond gender- en cultuurgebonden bias binnen de zorg.
- Training van professionals in empathische consultvoering, het herkennen van impliciete aannames en autonomie-ondersteunend gedrag.
- Continuïteit van zorg bevorderen om vertrouwen op te bouwen.
4. Zelfsteun en in je eigen sterkte staan
- Actief informatie zoeken over de eigen aandoening (kennis = controle).
- Deelname aan supportgroepen en online communities.
- Ontwikkelen van nieuwe hobby’s en betekenisvolle rollen (bijv. vrijwilligerswerk).
- Gebruikmaken van spirituele of levensbeschouwelijke bronnen indien passend.
- Stimuleren van hoop en toekomstgerichtheid.
- Aanleren van adaptieve copingstrategieën (in plaats van vermijdend gedrag of middelengebruik).
- Faciliteren van psychosociale begeleiding om maladaptieve coping (zoals alcoholgebruik) te voorkomen en zelfeffectiviteit te versterken.
- Zelfredzaamheid niet zien als ‘het alleen moeten doen’, maar als autonomie-ondersteunend.
