Temporomandibulaire disorder (TMD) is een van de meest voorkomende oorzaken van pijn in de orofaciale regio. Ze kan gepaard gaan met zowel waak- als slaapbruxisme. De etiologie van deze aandoeningen is multifactorieel, met een belangrijke rol voor psychosociale factoren, waaronder posttraumatische stress. De associatie tussen posttraumatische stressstoornis en beide vormen van bruxisme is tot nu toe nog weinig onderzocht.
De auteurs van het onderzoek dat we hier bespreken (Kibbe, W., e.a., 2025), met als titel Exploring post-traumatic stress among patients at a clinic for orofacial pain and dysfunction, onderzochten de relatie tussen enerzijds (a) posttraumatische stressstoornis, potentieel traumatische gebeurtenissen en posttraumatische stresssymptomen, en anderzijds (b) pijnlijke temporomandibulaire disorder, waakbruxisme en slaapbruxisme. Ter verheldering: niet ieder mens ontwikkelt na een traumatische gebeurtenis een posttraumatische stressstoornis (PTSS). Daarom wilden de auteurs ook nagaan of mensen die potentieel traumatische gebeurtenissen hebben meegemaakt, maar géén PTSS ontwikkelden, eveneens een verhoogde kans hadden op pijnlijke temporomandibulaire klachten of bruxisme.
Methoden
In dit onderzoek werden de data geanalyseerd van deelnemers ouder dan 18 jaar die zich aanmeldden bij een kliniek voor orofaciale pijn en stoornissen. De pre-behandelingsscreeningsvragenlijsten dienden als databron. De auteurs benadrukten dat het hierbij niet gaat om diagnostische vragenlijsten, maar om screeningsinstrumenten die wijzen op de mogelijkheid van bijvoorbeeld posttraumatische stressstoornis of waakbruxisme.
De screening vond plaats op:
- PTSD / posttraumatische stresssymptomen: Trauma Screening Questionnaire (TSQ)
- Pijnlijke temporomandibulaire aandoening: TMD Pain Screener
- Waakbruxisme: Oral Behaviors Checklist (OBC)
- Slaapbruxisme: Oral Behaviors Checklist (OBC)
Resultaten
Van de 1358 verzonden vragenlijsten konden uiteindelijk 701 patiënten worden geïncludeerd. De groep bestond voor ongeveer twee derde uit vrouwen en voor een derde uit mannen. 51,4% had pijnlijke TMD, 42,8% had waakbruxisme en 53,4% had slaapbruxisme. De prevalentie van posttraumatische stressstoornis in de totale groep was 9% en daarmee significant hoger dan in de algemene populatie. Het voorkomen van (mogelijk) PTSS in de aandoeningssubgroepen was als volgt:
- 12,8%: Pijnlijke temporomandibulaire aandoening
- 14,7%: Waakbruxisme
- 11,8%: Slaapbruxisme
Een multivariate analyse toonde een significante associatie tussen posttraumatische stressstoornis enerzijds en pijnlijke TMD en waakbruxisme anderzijds. De ervaring van traumatische gebeurtenissen zonder dat er sprake was van een posttraumatische stressstoornis bleek niet geassocieerd te zijn met pijnlijke TMD of waakbruxisme. De ernst van de posttraumatische stresssymptomen bleek wél gecorreleerd te zijn met de ernst van waakbruxisme.
Opmerking samenvatter
De prevalentie van posttraumatische stressstoornis binnen de drie aandoeningsgroepen is significant verhoogd ten opzichte van de algemene populatie. Globaal samengevat (afgerond) ligt dit percentage tussen de 12% en 15%. Daarmee is niet gezegd dat iedere patiënt met pijnlijke TMD of bruxisme ook een patiënt is met een posttraumatische stressstoornis, maar wel dat het voorkomen van PTSS significant en relevant verhoogd is, en dat het voor de fysiotherapeut belangrijk is om hier alert op te zijn. Dit onderzoek lijkt bovendien te suggereren dat het meemaken van potentieel traumatische gebeurtenissen op zichzelf niet zozeer samenhangt met pijnlijke temporomandibulaire problematiek of bruxisme, maar vooral wanneer zich daadwerkelijk een posttraumatische stressstoornis heeft ontwikkeld.
