In Nederland zijn er inmiddels enkele honderden fysiotherapeuten die elementen van dans inzetten bij de behandeling van patiënten met klachten aan het bewegend functioneren. Als men denkt aan het inzetten van dansant bewegen binnen de gezondheidszorg, gaat het vaak om het beïnvloeden van emotionele en stressgerelateerde processen, of denkt men al snel aan de inzet van dans bij parkinsonpatiënten. Deze laatste groep heeft in wetenschappelijk onderzoek en de media veel aandacht gekregen.
Dansant bewegen op muziek
Bewegen met muziek (op de achtergrond) heeft voordelen, zoals afleiding en het verhogen van de beweegstemming. Bewegen op muziek heeft als extra voordeel dat door ritmische entrainment de beweegmotivatie en de coördinatie sterk worden ondersteund. Maar dansant bewegen op muziek biedt nóg een extra scala aan voordelen, zoals gevarieerd en kwalitatief goed/gracieus bewegen, variatie in bewegingsdynamiek en effortkwaliteiten, expressief-creatieve (motorische en psychologische) processen, en specifieke mentaal-emotionele belevingsprocessen. Dat maakt dansant bewegen tot een bijzonder rijke bewegingsstimulus c.q. ervaring, en daarmee een goede kandidaat bij neuroplastische pijn.
Er is al onderzoek dat laat zien dat dansant bewegen uitstekend binnen de fysiotherapeutische context kan worden ingezet. Niet alleen in de neurorevalidatie (Parkinson, CVA), maar ook bij COPD en musculoskeletale problematiek. Zie hier; een uitgebreide selectie van samenvattingen over de relevantie van dansant bewegen binnen de fysiotherapeutische context.
Het onderzoek naar musculoskeletale problematiek is daarbij relatief ondervertegenwoordigd. Het is daarom altijd interessant wanneer er weer een studie verschijnt die de effectiviteit van dansant bewegen bij musculoskeletale pijn aantoont.
Het onderzoek van Dinler e.a. (2025), dat hier besproken wordt, kijkt naar het effect van een dansbeweegprogramma bij chronische lage rugpijn bij vrouwen, en vergelijkt dit met een meer conventionele aanpak.
Methode
Aan dit onderzoek deden 40 vrouwen mee die langer dan drie maanden lage rugpijn hadden, met een pijn-VAS tussen de vier en de zeven. Gemiddeld hadden zij al zeven tot negen jaar last van chronische lage rugpijn.
De vrouwen werden random toegewezen aan een dansgroep versus een controlegroep. De deelnemers werden op drie momenten geëvalueerd: op baseline, midden in het behandeltraject en in de laatste sessie.
De volgende metingen werden gedaan:
- Pijn (sensorisch/affectief profiel en pijnintensiteit): Short-Form McGill Pain Questionnaire (SF-MPQ).
- Functionele beperkingen/disability door lage rugpijn: Oswestry Disability Index (ODI).
- Lichaamsbewustzijn (Function, Mood, Feelings, Awareness): Body Awareness Rating Questionnaire (BARQ).
- Valrisico (tijd opstaan–lopen–draaien–zitten): Timed Up and Go (TUG).
- Dynamische balans (reach in 3 richtingen): Y Balance Test (YBT).
Interventies
Dansgroep (interventiegroep)
Frequentie/duur: 3 dagen per week gedurende 8 weken = 24 sessies. Sessie-duur: 50 minuten (10 min warming-up, 30 min dans, 10 min cooling-down).
Opbouw/inhoud: eerst elektrotherapie om de lumbale musculatuur te ontspannen, daarna een gestructureerd, geïndividualiseerd dansprogramma met choreografieën uit o.a. step/aerobic, zumba, salsa, bachata en oriëntaalse dans; submaximaal tempo, 1 minuut rust bij muziek-wissels, progressie van niet-locomotor naar locomotor bewegen, met spiegel- en (tactiele/verbale) correctie door de fysiotherapeut.
Progressie per week (kern): w1–2 ritme + mobilisatie (±80 BPM), w3–4 rek van lumbale extensoren/onderste extremiteit (±80 BPM), w5–6 balans/weight transfer (±100 BPM), w7–8 coördinatie + aerobe capaciteit (±120 BPM).
Conventionele oefentherapie (controlegroep)
Frequentie/duur: 5 dagen per week gedurende 4 weken = 20 sessies.
Sessie-inhoud: eerst elektrotherapie voor lumbale ontspanning, daarna conventionele “romp”-oefeningen.
Oefenprogramma (kern): o.a. (uni-/bi-)heup-knieflexie, straight leg raise (met band/laken), posterior pelvic tilt, bridging, cat-camel, (rotatie) sit-ups, prone trunk extensie, rotatie-oefeningen in ruglig; herhalingen nemen toe over de weken; 1 minuut rust tussen sets.
Resultaten
Op pijn en functionele beperkingen zijn de groepen bij aanvang goed vergelijkbaar. Op de overige maten is dat minder of niet het geval. Deze laatste zijn daarom uitkomstmaten waarop de effectiviteit minder goed te duiden is. Opvallend is echter dat juist op pijn en functionele beperkingen een zeer mooi resultaat wordt behaald in de dansgroep. Ook de controlegroep gaat vooruit, maar de verbeteringen in de dansgroep ten opzichte van de controlegroep zijn significant en groot. De functionele beperkingen daalden bijvoorbeeld in de dansgroep tot nagenoeg nul.
Opmerking samenvatter
Dit zijn op pijn en functionele beperkingen bijzonder goede resultaten. Omdat de dansgroep bij baseline op een aantal variabelen een licht voordeel had, is het mogelijk dat de groepen toch niet volledig vergelijkbaar waren. Desalniettemin is dit opnieuw een studie die aantoont dat de inzet van dans binnen de fysiotherapeutische context zinvolle en relevante effecten kan hebben.
De vraag is hoe dit uitwerkt wanneer fysiotherapeuten niet zozeer dit volledige programma inzetten, maar elementen van dans invoegen binnen een bestaande fysiotherapeutische behandeling. Dat zijn vaak sessies van rond de 30 minuten, waarin men ‘dansant bewegen met een fysiotherapeutische doelstelling’ op verschillende manieren kan aanbieden.
Dat kunnen één of meerdere sessies zijn die volledig met dansant bewegen worden gevuld en die direct gerelateerd zijn aan de bewegingsproblematiek van de patiënt. Aspecten zoals pijn, vermoeidheid, stress/spanning en expressie, maar ook kracht, lenigheid, coördinatie, uithoudingsvermogen en balans kunnen met dansant bewegen worden aangesproken. Een andere manier is om naast een meer ‘traditionele’ fysiotherapeutische interventie een deel van de behandeling—bijvoorbeeld de laatste vijf of tien minuten—te gebruiken voor een dansante integratie van de bereikte sessiewinst.
We willen hierbij benadrukken dat dansant bewegen in het kader van therapeutische doelstellingen voor de patiënt aanzienlijk plezieriger en motiverender is dan veel andere bewegingsvormen en interventies binnen de fysiotherapie.
Zin in een opleiding in dansante fysiotherapie? Zie de cursus: Dansante fysiotherapie op basis van Laban/Bartenieff.
