Musculoskeletale klachten vormen een centraal aandoeningsgebied waarop fysiotherapeuten zich richten. Bij musculoskeletale klachten aan de extremiteiten spelen schouderklachten een grote rol, evenals artrose van de heup of knie. Fysieke oefeningen, bijvoorbeeld gericht op het reduceren van pijn en beperkingen, zijn hierbij effectief. Er bestaan veel verschillende oefenvormen, waarbij sommige zich richten op een lokale aanpak van kracht, mobiliteit en coördinatie. Maar er zijn ook benaderingen die ruimte laten voor de kracht en stabiliteit van de rompmusculatuur, met een gunstig doorwerkend effect op de extremiteiten. Er zijn meerdere studies die aantonen dat oefeningen gericht op corestabiliteit een zinvolle bijdrage leveren aan de revalidatie van personen met letsels aan de onderste of bovenste extremiteiten.
Pilates en fysiotherapie
De auteurs van het artikel dat we hier bespreken (Barnett-Hepples et al., 2025) zijn in dit kader geïnteresseerd in de effectiviteit van Pilates bij problematiek van de onderste of bovenste extremiteiten. Pilates is immers een oefenmethode die zich weliswaar richt op het totale lichaam, maar ook een duidelijk accent legt op corestabiliteit en de ondersteunende integratie daarvan in het totale bewegen. Pilates is ontwikkeld door Joseph Pilates gedurende de Eerste Wereldoorlog om gewonde soldaten te revalideren. Deze methode heeft zich sterk ontwikkeld, niet alleen als populaire oefenmethode c.q. gymnastiek, maar zeker ook als evidence-based benadering binnen het veld van de revalidatie.
Pilates heeft zich ontwikkeld van een enigszins dogmatisch systeem tot een verfijnde en goed onderbouwde interventievorm met zeer veel mogelijkheden voor opbouw, aanpassing en afstemming op de patiënt. Daarmee is Pilates als oefenvorm een duidelijke verrijking binnen de fysiotherapie. Voor een uitgebreid overzicht met relevantie voor de fysiotherapie verwijzen we naar deze uitgebreide set wetenschappelijke samenvattingen over Pilates.
Effectiviteit van Pilates
Er is veel bewijs dat Pilates een effectieve interventie is bij rugklachten, met aanwijzingen dat Pilates daarbij effectiever kan zijn dan andere oefenvormen. Er bestaat echter conflicterend bewijs over de vraag of Pilates ook effect heeft op musculoskeletale problematiek van de extremiteiten. Dat is de reden dat de auteurs (Barnett-Hepples et al., 2025) van het hier besproken artikel een systematische review met meta-analyse uitvoerden met de vraag: wat is het effect van Pilates op pijn, beperkingen, kwaliteit van leven en fysiek functioneren bij patiënten met musculoskeletale problematiek van de extremiteiten, in vergelijking met geen interventie, conventionele fysiotherapie of andere typen oefenvormen?
Methode
In het kader van de leesbaarheid van deze samenvatting beschrijven we de methoden niet uitgebreid, behoudens dat gebruik is gemaakt van de gangbare opzet voor systematische reviews en meta-analyses. Hoewel RCT’s de gouden standaard zijn in effectonderzoek, includeerden de auteurs ook onderzoeken met een minder sterk design. Er werd gezocht tot en met december 2023.
Resultaten
Van de 925 zoekresultaten voldeden uiteindelijk 11 onderzoeken aan de inclusiecriteria. Opvallend is dat deze 11 studies voornamelijk zijn gepubliceerd tussen 2011 en 2023, waarvan zeven na 2018. Dit bevestigt de duidelijke toename in wetenschappelijke interesse rondom Pilates in de afgelopen jaren. Negen van de elf studies waren RCT’s.
De geïncludeerde problematiek was relatief divers: knieartrose, voorste kruisbandproblematiek, chronische enkelinstabiliteit, patellofemorale pijn, aanhoudende schouderklachten, artrose van de hand en epicondylitis lateralis. In 10 van de 11 studies betrof het aanhoudende pijnproblematiek (> 3 maanden).
Interventies
In 9 van de 11 studies werd gebruikgemaakt van mat-Pilates, al dan niet met accessoires zoals gymballen of weerstandsbanden. De gemiddelde duur van de interventie was 7 weken (range 2–12 weken), met doorgaans 2–3 sessies per week. De oefensessies duurden gemiddeld 25 tot 60 minuten.
Effecten
Pilates leidt tot een reductie in pijnintensiteit en beperkingen en tot een verbetering van de kwaliteit van leven in vergelijking met een controlegroep die geen fysieke oefeningen kreeg. Dit zijn bevindingen die ook bekend zijn uit onderzoek naar lage rugpijn. Daarnaast werd een effect van Pilates op kracht gevonden ten opzichte van de controlegroep.
Bij deze effecten moet worden opgemerkt dat de bewijskracht relatief laag was, vanwege beperkingen in de kwaliteit van de geïncludeerde onderzoeken. Er waren geen aanwijzingen dat Pilates, gericht op de behandeling van problematiek aan de extremiteiten, effectiever is dan andere oefenvormen.
Opmerkingen samenvatter
Pilates heeft een aanzienlijke ontwikkeling doorgemaakt. Het is een veel rijkere oefenmethode dan een benadering die uitsluitend gericht is op corestabiliteit. Zo spelen onder andere ademhaling, bewegingsflow en lichaamsbewustwording een centrale rol in de behandeling. Dat maakt Pilates tot een relatief rijke en gevarieerde oefenmethode.
De fijnmazige instructies en de vele aanpassingsmogelijkheden maken Pilates bijzonder geschikt als behandelvorm binnen een fysiotherapeutische context. Bovendien blijkt Pilates een positief effect te hebben bij verschillende typen aandoeningen. De belangrijkste daarvan is lage-rugpijnproblematiek, waarbij Pilates mogelijk effectiever is dan andere oefenvormen.
Het huidige onderzoek laat zien dat Pilates ook een gunstig effect heeft bij problematiek van de onderste en bovenste extremiteiten, zij het dat het niet effectiever is dan andere oefenvormen. Het ondersteunt wel het idee dat het op integratieve wijze versterken van corestabiliteit en coördinatie een gunstig effect heeft op musculoskeletale problematiek van de extremiteiten.
Voor fysiotherapeuten die geïnteresseerd zijn in het volgen van een geavanceerde opleiding in Pilates, specifiek ontwikkeld binnen een fysiotherapeutische context, hebben wij de 9-daagse opleiding Fysiopilates ontwikkeld.
